Beeld dat ouderen minder presteren is onjuist

3

Nog steeds denken veel werkgevers dat ouderen minder presteren. Uit onderzoek blijkt echter dat ouderen beschikken over verrijkte vermogens: capaciteiten die uitgaan van ervaring. Dat schrijven twee wetenschappers in het Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken.

Het probleem is schrijnend, zegt één van hen: Joop Zinsmeister, onderzoeker bij het lectoraat gedifferentieerd HRM van de Hogeschool van Amsterdam. ‘Ik ken bedrijven waar het beschikbare opleidingsbudget steeds gespendeerd wordt aan de groep werknemers tot 25 jaar, en als er dan nog wat over is komt de groep tot 30 aan de beurt, en als er dan nog wat over is… Dan is het natuurlijk niet gek als vijftigers achterlopen met hun competenties. In meerdere cao’s worden zelfs afspraken gemaakt die ouderen benadelen.’

Capaciteiten groeien juist

Het klopt, zegt Zinsmeister, dat jongeren beter zijn in sommige vaardigheden op de werkplek. ‘Zij hebben een hogere ‘vloeiende intelligentie’, zoals we dat noemen. Het gaat dan om het vermogen tot abstract denken en om de snelheid van de denkprocessen. Ouderen kunnen nu eenmaal iets minder snel verbanden leggen.’

Daarentegen is de ‘gekristalliseerde intelligentie’ van ouderen weer hoger. ‘De achteruitgang in mentale snelheid wordt gecompenseerd door gegroeide kennis en ervaring. De ‘verrijkte vermogens’ komen tot uitdrukking in capaciteiten als scherpzinnigheid, vermogen tot overwegen, redeneren, begrip van het geheel. Zingeving aan het leven, verantwoordelijkheid voor het werk, loyaliteit aan de werkgever en motivatie om te leren. Al met al compenseert dit ruimschoots de afgenomen mentale snelheid.’

Luchtverkeersleiders

Praktijkonderzoek laat dit ook zien. ‘Collega-onderzoekers keken naar luchtverkeersleiders. Jongeren scoorden in IQ-testen significant beter op het gebied van denksnelheid en complexe opgaven. Maar wanneer noodsituaties gesimuleerd werden, vielen de verschillen tussen jongere en oudere luchtverkeersleiders weg. Ouderen konden namelijk hun ervaring inzetten om situaties in te schatten. De achteruitgang van de vloeiende intelligentie werd geheel gecompenseerd vanuit de gekristalliseerde intelligentie. Jongeren kunnen snel rijtjes stampen, ouderen overzien het geheel beter: uiteindelijk heb je hetzelfde resultaat.’

Wat te doen?

Werkgevers kunnen een paar dingen doen om het potentieel van ouderen beter te benutten, zegt Zinsmeister.
1) Stoppen met het denken in stereotypen. ‘Stop met de ‘normwerknemer’: de blanke man van 30 jaar met een standaard hbo-opleiding. Meer dan negentig procent wijkt er van af!’
2) Geef mensen en teams op de werkvloer autonomie. ‘Autonomie heeft veel invloed op het lerende vermogen van mensen. Wanneer ze zelfstandig invulling kunnen geven aan het werk, gaan ze met elkaar overleggen. Dat werkplekleren neemt een hoge vlucht met meer regelruimte. In de gezagsrelatie tussen werkgever en werknemer is het beter om samen te werken dan om te dwingen. Dat is op zich al een lastig verhaal omdat ook leidinggevenden soms nauwelijks regelruimte hebben vanwege al hun targets.’
3) Ga op zoek naar de kwaliteiten in je organisatie. ‘Ik vraag aan groepen P&O’ers weleens hoeveel van hen op de werkvloer komen. Sommige zijn er nog nooit geweest, terwijl ze natuurlijk wél heel goed weten wat de werkvloer aan nieuw beleid nodig heeft. Sommigen gaan dan een bezoekje brengen en zijn dolenthousiast van alle ideeën die ze er hebben opgedaan. Ga op zoek naar wat mensen allemaal kunnen en probeer mooie verbanden te leggen tussen al die competenties.’

Lees ook:
Oudere werknemers hoog op de agenda

Asscher wil geen ambassadeur werkloze ouderen

Lees meer over:

Over Auteur

Basti Baroncini schrijft met liefde over alle onderwerpen binnen het HR-vakgebied, maar zijn hart gaat pas écht sneller kloppen wanneer het gaat om strategie en om mensen. Sociale innovatie, duurzame inzetbaarheid, ontwikkeling & onderwijs, verandertrajecten, draagvlak, communicatie en leiderschap zijn voorbeelden van onderwerpen waar hij graag over schrijft.

3 reacties

  1. Jeannette de Bruin-riem op

    Dat pleit des te meer voor diversiteit in leeftijd in een team

  2. bert rechter op

    Het is niet alleen de ‘werkgever’die bezwaar maakt tegen het in dienst nemen van ‘ouderen’, maar juist de jongeren op de werkvloer willen geen senior in hun team. Dit wordt vaak niet meegenomen in beschouwingen over het senioren en werk probleem.
    Bovenstaande is een ervaringsfeit, en geen theorie.
    Met groet,
    Bert Rechter, ‘experience on demand’

  3. Linda Hovius op

    Oude koek, open deuren, ongefundeerde uitspraken en gemiste kansen. En dat van een ‘onderzoeker’???
    Oude koek: dat ‘fluid intelligence’ overgaat in ‘crystallized intelligence’ heb ik al in de jaren ’80 geleerd (studie psychologie).
    Open deur: denk niet dat elke medewerker een 30-jarige Hbo man is. Duh. Werkgevers hebben ogen in hun hoofd hoor.
    Ongefundeerde uitspraken: ‘PZ-ers komen er niet op de werkvloer’??? Ik moet na meer dan 20 jaar de eerste nog tegenkomen die de werkvloer niet kent. Een beetje fabrieksPZ-er heeft tegenwoordig veiligheidsschoenen naast haar bureau staan. Loopt onze alwetende onderzoeker eigenlijk zelf wel binnen bij PZ-afdelingen, toch een beetje zijn ‘werkvloer’?
    Gemiste kans: als je weet dat het SOORT denken verandert, moet je dus niet alle leeftijden hetzelfde werk laten doen. Hier kan je dus interessant onderzoek doen waar P&O-ers echt iets aan hebben: voor welke functies zet je liever ouderen in en voor welke jongeren? Maar deze kans laat meneer Zinsmeister dus liggen? Jammer hoor.