Meer hbo-verpleegkundigen in het ziekenhuis: ‘Het is echt een ander niveau’

0

Ziekenhuizen willen meer hbo-opgeleide verpleegkundigen op de werkvloer. Maar hoe bepaal de juiste mix en zorg je dat hbo’ers werk op hun niveau krijgen? In het Elisabeth-Tweesteden Ziekenhuis (ETZ) is proefgedraaid met nieuwe functies. Tientallen mbo-medewerkers worden ‘opgeschoold’ in maatwerktrajecten naar het hbo-v-diploma.

HR-professionals in ziekenhuizen staan voor belangrijke uitdagingen. De complexere zorg vraagt om meer hoger opgeleide verpleegkundigen. Veel ziekenhuizen willen de gangbare verhouding 75% (mbo) en 25% (hbo) opschroeven naar 50-50. Een ander punt van aandacht is het geringe onderscheid tussen de mbo- en hbo-verpleegkundige. Zij doen na het diploma hetzelfde werk en weten elkaars opleidingsachtergrond meestal niet eens.
Op landelijk niveau zijn daarom twee nieuwe beroepsprofielen gemaakt met een scherper onderscheid. Aan de ziekenhuizen de taak om deze beroepsprofielen te vertalen naar functieprofielen en de juiste mix tussen mbo- en hbo-verpleegkundigen vast te stellen. Het Elisabeth-Tweesteden Ziekenhuis (ETZ), met locaties in Tilburg en Waalwijk, is een van de voorlopers in deze transitie. Leerhuismanager Wilma Jackson vertelt hoe in haar ziekenhuis het traject ‘Verpleegkunde 2020’ vorm kreeg.

opleiding scholing mbo hbo verpleegkundigen

ETZ-leerhuismanager Wilma Jackson

Hoe komt het eigenlijk dat hbo’ers en mbo’ers in het ziekenhuis hetzelfde werk doen?

‘Dat is zo gegroeid. Omdat er geen verschillende functies waren, durfden de hbo’ers niet hun nek uit te steken en het geleerde in de praktijk te brengen. Evidence based practice bijvoorbeeld, een typische hbo-competentie, kwam op veel afdelingen nooit ter sprake. Veel kennis is op die manier verloren gegaan. Dat moest veranderen.’

Hoe begin je aan zo’n complex veranderproces?

‘Landelijk zijn in 2016 beroepsprofielen gemaakt, maar in ons ziekenhuis kwam de vraag al eerder op vanuit de verpleegkundige adviesraad (VAR). Die vroeg om functiedifferentiatie, aangezet door onderzoek dat een duidelijke relatie liet zien tussen de hoogte van de opleiding en sterfte. Vervolgens is een stuurgroep opgericht. Daar zitten de zorgmanager, de p&o-manager en de voorzitter van de VAR en ik zelf als opleidingsmanager. Ik hoor van collega’s uit andere ziekenhuizen dat het bijzonder is dat we vanuit verschillende disciplines bij elkaar zitten. Maar dat is absoluut een voorwaarde, want alle ontwikkelingen grijpen in elkaar.’

Hoe is het onderscheid tussen mbo en hbo bij jullie gedefinieerd?

‘Wij hebben niet zoals andere ziekenhuizen de complexiteit van de zorg als maat genomen. Daarvoor bestaat geen valide meetinstrument en de zorgvraag verandert bovendien snel. Roostertechnisch wordt dat ingewikkeld. Bovendien doe je mbo’ers tekort door ze de zorg aan complexere patiënten te onthouden. We wilden evenmin dat de hbo-v’er zou verdwijnen uit de directe patiëntenzorg. In het ETZ werken de twee niveaus samen aan het bed in koppels van hbo en mbo. De hbo-v’er zorgt voor de bredere blik: klinisch redeneren, evidence based practice (werken volgens wetenschappelijk onderbouwde methoden) en coachen.

Gaat de hbo’er ook meer verdienen?

‘Ja, in de nog vast te stellen functieprofielen komt de hbo’er in een hogere functieschaal (50) dan de mbo’er (45).’

Jullie zetten de hbo sterk onderscheidend neer. Hoe zijn de mbo’ers daarin meegenomen?

‘In de beroepsgroep ligt dat gevoelig. Waar de mbo’ers bang voor waren, dat hun functie zou worden uitgehold, is niet gebeurd. We hebben de mbo-functie intact gelaten en de hbo-functie sterker neergezet. Wat misschien ook meespeelt: er wordt niemand ontslagen. We hebben vanaf het begin af aan heel duidelijk gemaakt dat we beide niveaus hard nodig hebben. Tot slot is het belangrijk voor het draagvlak om de nieuwe functieprofielen te toetsen aan de praktijk. We zijn begonnen met proefdraaien op de afdelingen chirurgie en neurologie.’

Hoe zijn de hbo’ers toegerust voor de nieuwe hbo-functie?

‘Zij krijgen coaching en een keer in de week een bijscholing in klinisch redeneren, EBP en coachen. Verder zijn er twee keer per week dagevaluaties aan de hand van casuïstiekbesprekingen waaraan alle verpleegkundigen deelnemen. Voor de hbo-verpleegkundigen die langer dan vijf jaar gediplomeerd zijn, hebben we een post bachelor traject ontwikkeld.’

Wat hebben de eerste proeftuinen opgeleverd?

‘Uit de eerste evaluatie blijkt verpleegkundigen hun rol goed pakken, ze tonen meer leiderschap en eigen verantwoordelijkheid afdelingsbreed. De samenwerking met de artsen en arts-assistenten is verbeterd. Het goede leerklimaat is bepalend voor het succes geweest, dat wordt door 96% van de verpleegkundigen als goed beoordeeld. Ook een duidelijke visie levert draagvlak. Zowel mbo- als hbo-verpleegkundigen waren na het experiment voorstander van een fifty-fifty-verhouding op deze afdeling.’

Het ziekenhuis wil naar verhouding meer hbo’ers, maar die zijn schaars, hoe krijg je ze in huis?

‘Het idee leeft dat je mbo’ers, dus ook de inservice-opgeleiden van vroeger, op basis van werkervaring individueel opwaarderen tot hbo-niveau. Maar wij zien dat het hbo-niveau niet te compenseren is met bijscholing en werkervaring. We verlangen voor hbo-functies echt een bachelor-diploma. Samen met Avans-plus hebben we een 2,5 jarige doorstroomtraject opgezet voor mbo’ers. Dit jaar is de derde lichting van twintig studenten begonnen.’

Zijn alle mbo’ers om te scholen?

‘Nee, de animo was vele malen groter dan het aantal aanmeldingen. Naast een aanbeveling en een selectiegesprekken nemen we ook een assessment af. Bij velen blijkt dan het hbo-niveau ondanks hun goede functioneren er toch niet in te zitten. Het is echt een ander niveau.’

Meer hbo’ers in dienst kost geld. Heeft het ziekenhuis daar de middelen voor?

‘Ja. Wij hebben daar middelen voor vrijgemaakt. Ook vanuit de verwachting dat er minder complicaties zullen zijn en dat de ligduur korter wordt. Of dit klopt, dus welk effect het niveau heeft op kwaliteitsindicatoren, gaan verplegingswetenschappers de komende tijd onderzoeken.’

Het evaluatierappport van de eerste proeftuin op de afdeling chirurgie van het ETZ is op te vragen bij I.Mijland@etz.nl

Meer lezen over HRM in de zorg

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someone
Lees meer over:

Over Auteur

Annet Maseland

Annet Maseland is freelance-redacteur van XpertHR Actueel. Ze schrijft al jaren over HR en personeelszaken.

Reageer