Hoogleraren Stoker en Garretsen: ‘Leiders vertrekken vaak te laat’

0

Een schaap met vijf poten bestaat niet, en leiders die alles kunnen bestaan ook niet. Laat dit droombeeld van de ideale leider los en durf bij de selectie van kandidaten te kiezen. Deze tip geven de hoogleraren Janka Stoker en Harry Garretsen van Rijksuniversiteit Groningen in het XpertHR College over leiderschap. ‘Zo voorkom je teleurstelling en vertrek.’

Jan Timmer, de vroegere topman van Philips, is een mooi voorbeeld van het stereotype van de ‘ideale leider’. Die beschikt namelijk vooral over masculiene kenmerken, te weten dominant, doortastend en bereid tot het nemen van risico’s. Volgens de Groningse hoogleraren Janka Stoker en Harry Garretsen scoren deze kenmerken in zowel in Nederland als ook in internationale onderzoeken het hoogst als gevraagd wordt naar de ideale leider. Ook na de financiële crisis bleef in Nederland het beeld van de ‘ideale leider’ vooral masculien.

Janka Stoker en Harry Garretsen (foto: Fjodor Buis).

Uit de peiling die de hoogleraren tijdens het webinar deden, blijkt dat de deelnemers daar anders over denken. De ideale leider heeft zowel masculiene als feminiene eigenschappen, vindt 93 procent van de HR-professionals. Janka Stoker: ‘Dat is leuk om te zien, want die leiders presteren ook daadwerkelijk beter. Uit allerlei studies blijkt namelijk dat een combinatie van harde en zachte kwaliteiten vaak tot betere resultaten leidt, in termen van bijvoorbeeld presteren van teams, of betrokkenheid bij de organisatie. Maar tegelijkertijd is dat stereotype van de ideale, masculiene leider dus nog steeds heel hardnekkig.’

Nog een stereotiep beeld: de beste CEO is een generalist. Harry Garretsen: ‘De generalist krijgt zelfs vaak beter betaald dan een manager met specialistische kennis. Maar recent onderzoek laat zien dat bedrijven onder een CEO die beschikt over specialistische expertise vaak beter presteren. Volgens Stoker blijkt uit onderzoek dat medewerkers zelf ook liever een leider hebben die verstand heeft van de inhoud. ‘Ze willen een leider die expert-kennis heeft, die een vraagbaak voor ze is. Dat hebben ze liever dan een leider die alleen maar verstand heeft van managen.’

Er zijn wel allerlei voorbeelden van organisaties waar dit procesmanagement centraal staat. Als voorbeeld geeft Janka Stoker de Rijksoverheid, waar managers regelmatig moeten rouleren over verschillende diensten. Zij laat een krantenkop zien na het verschijnen van een kritisch rapport over het functioneren van de Belastingdienst na een ontspoorde reorganisatie: ‘Belastingdienst heeft te weinig verstand van belastingen.

In het webinar is veel aandacht besteed aan managementkwaliteit, en hoe dat te meten is. Zowel bij bedrijven als bij publieke instellingen zijn vier elementen van belang bij goed management: het proces, de mensen, de strategie en het monitoren of meten, aldus Garretsen. Janka Stoker: ‘HR mag wel wat meer gebruikmaken van dit type evidence-based materiaal. Doe uw voordeel met wetenschappelijk onderzoek en doe ook meer met data van uw eigen organisatie, bijvoorbeeld als het gaat om tevredenheid, prestaties en redenen van vertrek.’

HR heeft een moeilijke rol als strategische gesprekspartner van het topmanagement. ‘Zeker wanneer blijkt dat een topmanager vooroordelen heeft tijdens de selectie van kandidaten. Hoe vindt zo iemand het als HR hem of haar  daarop aanspreekt?’ Het helpt dan om zelf ook geen generalist te zijn, maar veel vakinhoudelijke kennis te hebben.

De ideale manager bestaat niet, benadrukken de hoogleraren die samen het boek ‘Goede leiders zweven niet’ schreven. Hun rol is sterk afhankelijk van de context, variërend van het type organisatie en medewerkers tot de taak. Hoe voorkomt HR dat organisaties toch op zoek blijven gaan iemand die alles kan? ‘Hang een foto van een schaap met vijf poten boven je bed’, adviseert Harry Garretsen. ‘En maak al duidelijke keuzen als je het profiel opstelt’, zegt Janka Stoker. Door daar van beide kanten eerlijk over te zijn, voorkom je teleurstelling en vertrek.’

Tot slot is er aandacht besteed aan het vertrek van topbestuurders. Tegenvallende topleiders stappen volgens onderzoek vaak te laat op. Dat komt omdat leiders vaak het gevoel hebben dat ze onmisbaar zijn, en het moeilijk vinden om afstand te nemen van de macht. ‘Toen Barack Obama laatst in Nederland was, noemde hij een van de beste besluiten van de Verenigde Staten: na acht jaar moet een president altijd weer weg.’

  • Janka Stoker en Harry Garretsen (foto: Fjodor Buis).

    De wereld van leiderschap en management staat bol van de boeken en adviezen. Vaak met een hoog ‘wijsheid achteraf’-gehalte waar u het moeilijk mee oneens kunt zijn. Maar de onderwerpen leiderschap en management zijn te belangrijk om af te doen met simpele adviezen, vinden hoogleraren Janka Stoker en Harry Garretsen. Vooral omdat er de laatste jaren vernieuwend onderzoek is gedaan naar de effectiviteit van leiders en het belang van management voor organisaties. In het XpertHR College bespreken zij de belangrijkste wetenschappelijke inzichten en combineren zij dit met praktische tips voor HR:

    • Selectieproces: hoe krijgt een organisatie goede leiders en wat zijn valkuilen bij selectie?
    • Presteren van leiders: hoe belangrijk zijn management en leiderschap in een organisatie en welke rol kan HR daarbij spelen?
    • Uit dienst gaan: hoe komt u op een goede manier van leiders af?

     

    Kijk het webinar terug

Bronnen:
Rug
Goede leiders zweven niet

Lees meer over:

Over Auteur

Redactie XpertHR Actueel

De redactie van XpertHR Actueel zorgt er gezamenlijk voor dat u op de hoogte blijft van het laatste P&O-nieuws, de ontwikkelingen in het vakgebied en relevante jurisprudentie.

Reageer