Digitalisering vraagt om strategisch leiderschap van HR

0

‘Organisaties onderschatten de impact van de vierde industriële revolutie,’ zegt prof. dr. Bob de Wit, hoogleraar Strategic Leadership aan de Nyenrode Business Universiteit.  ‘Niet alle medewerkers kunnen mee met digitalisering.’

Bob de Wit

Wat bedoelt u met de vierde industriële revolutie?

‘Voor de digitale transformatie worden veel termen door elkaar gebruikt. Smart industry, industriële revolutie, verticalisering en zo zijn er nog vele termen in omloop. Voor mij dekt de term industrie 4.0 of de vierde industriële golf het beste de lading. Daarmee geef je aan dat het een revolutie is met een vergelijkbare impact als de voorgaande drie. Van stoomkracht naar productie mechaniseren, van olie naar massaproductie en van computers naar automatisering. Bij de vierde golf gaat het om versmelting van twaalf nieuwe technologische innovaties. Denk aan cloud computing, robotisering, big data processing, platformtechnologie, internet of things en blockchain. Deze technologieën zorgen ervoor dat ‘dingen’ met elkaar verbonden zijn en zonder menselijke tussenkomst met elkaar communiceren. Dit alles raakt in een stroomversnelling door steeds slimmere ‘zelflerende’ software.’

Waarom is dat een fundamentele verandering?

‘Bedenk dat de stoommachine één technologie was, die de wereld op z’n kop zette. Waar we nu mee te maken hebben zijn twaalf technologieën, die het stuk voor stuk in zich hebben om de maatschappij te veranderen. Het is verregaande digitalisering: een veranderingsontwikkeling tot de macht twaalf. Het is fundamenteel, omdat het alle sectoren, alle bedrijven en alle onderdelen binnen een bedrijf raakt. Het beïnvloedt productieprocessen, verdienmodellen en organisatiestructuren.’

Kunt u daar voorbeelden van geven?

‘De impact van de nieuwe technologieën verschilt per bedrijf en per sector. Een van de eerste sectoren die werd omgevormd, was de postbezorging, door de opkomst van email. In de videobranche heeft de platform- en cloudtechnologie van Netflix de videotheken uit het straatbeeld verdreven. Bij notarissen zal de blockchaintechnologie voor een revolutie zorgen. Die maakt de notaris als ‘trusted third party’ feitelijk overbodig. Accountants staan aan de vooravond van artificial accounting. Ze controleren niet meer, maar komen in actie komen als ze een signaal krijgen van de computer dat er iets niet klopt. Uiteindelijk zal geen enkele sector aan de digitalisering ontsnappen.’

Welke invloed heeft het op de organisatievorm?

‘De oude organisatievorm was een echte pyramide, een hiërarchie, met baasjes. In het digitale tijdperk, waar iedereen met iedereen in contact staat, werkt zo’n top-downstructuur niet meer. Bedrijven moeten zich platter en wendbaarder gaan organiseren. Je laat mensen opdrachten zelf uitvoeren en zelf organiseren in plaats van dat je overal een baas boven en onder zet. Mensen krijgen meer verantwoordelijkheid om hun eigen processen vorm te geven.’

Wat betekent digitale transformatie voor HR?

‘Je hebt medewerkers in je bestand nodig met een Industrie 4.0-mindset. Daarvoor moet je  samenstelling van je mensen in achtergrond, leeftijd en opleiding tegen het licht houden. Een boel organisaties kennen te weinig mix in leeftijden. We kunnen er niet omheen dat technologie een grote rol  gaat spelen. Dat zorgt voor andere processen. Medewerkers moeten anders en beter opgeleid zijn. Je moet ook mensen verzamelen die dichter staan bij de technologie. Vaak zijn dat toch de jonge mensen. Zij omarmen technologie van nature makkelijker.’

Wat gebeurt er met mensen die niet mee willen of kunnen met digitalisering?

‘Als je organisatie en je processen veranderen, kan het zijn dat een aantal mensen zich daar niet thuis voelt. Dat is logisch, je hebt destijds een ander soort mensen aangenomen. Een zeker verloop is inherent aan verandering. Hoe verder de digitalisering doordringt, hoe meer banen het raakt en hoe meer mensen niet mee kunnen. Die consequenties moet je als HR overdenken. Tegelijkertijd is er een tekort aan mensen die wél kunnen omgaan met de technologische veranderingen. Er ontstaat frictie, dat zie ik terug bij veel organisaties.’

HR zal meer strategisch leiderschap moeten vertonen, wat houdt dat in?

‘Dat HR-professionals minder bezig gaan met de operationele kant, zoals pensioenen, mensen aannemen en ontslag. En dat ze meer meedenken als business partner. Als medewerkers anders moeten gaan werken, hoe krijgen we dat voor elkaar?’

Wat is een voorbeeld van geslaagd strategisch HR-leiderschap?

‘ING heeft als een van de eerste grote organisaties die flexibele manier van organiseren overgenomen in het HR-beleid. Medewerkers organiseren zich rond cellen: squads, teams van een stuk of negen mensen, werken autonoom aan concrete opdrachten. Ze vallen uit elkaar en groeperen zich weer opnieuw rond een volgende taak. Dat heeft ING heel voortvarend opgepikt. Ook Shell vind ik een toekomstgerichte organisatie. Shell heeft al vroeg voorzien dat digitale technologieën het werk van hun accountants en controllers zou gaan beïnvloeden. De HR-managers hebben dat gestructureerd en respectvol opgepakt. Een deel van de werknemers is bijgeschoold. Van een aantal is afscheid genomen.’

Strategisch HRM

  • Breng innovatiekracht en visie in tegenover de waan van de dag. Welke technologieën raken de processen van een organisatie? Welk strategisch plan rolt daar voor HR uit?
  • Werk met je medewerkersbestand. Zitten er genoeg mensen in de organisatie om nieuwe ideeën klaar te zetten? Welke vaardigheden zijn straks nodig? Hoe haal je die binnen? Koppel innovatie en creativiteit aan ervaring en autoriteit. Zorg voor jong bloed.
  • Beschouw ict en sociale technologie niet als kostenpost, maar als dé manier om te vernieuwen. Zet technologie bij HR in voor snellere communicatie, voor feedback en data-analyse.
  • Wilt u hiervan op de hoogte zijn en meer lezen over nieuw leiderschap en ontwikkeling? Lees het dan in onze kennisbank XpertHR.
Lees meer over:

Over Auteur

Annet Maseland

Annet Maseland is freelance-redacteur van XpertHR Actueel. Ze schrijft al jaren over HR en personeelszaken.

Reageer