Arbeidsmarkt verandert, middenklasse verdwijnt

0

De economie en arbeidsmarkt veranderen in razendsnel tempo. Als gevolg daarvan zal een groot deel van de middenklasse verdwijnen; alleen de onder- en bovenklasse zullen groeien. Dat schrijft de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid in het rapport ‘Naar een lerende economie’.

Zandlopermodel

Volgens Peter van Lieshout, hoofdauteur van het rapport en hoogleraar in Utrecht, wordt de nieuwe samenleving als een zandloper. ‘Aan de top het management en het creatieve werk dat niet kan worden gestandaardiseerd, aan de onderkant geldt hetzelfde voor schoonmakers, de horeca en zorg, maar dan slecht betaald. Het werk gaat omhoog of omlaag, maar vooral omlaag. Het gemiddelde loon zal dalen en de ruggengraat van de samenleving komt in gevaar.

Technologische vooruitgang

De druk op het middensegment kan vooral verklaard worden uit technologische veranderingen. ‘Outsourcen speelt ook wel een rol, zoals bij callcenters, maar het belangrijkste is de technologische vooruitgang. Kijk naar de banken: voorheen sprak je een baliemedewerker over je hypotheek, tegenwoordig gaat alles via internet. Daar zijn beduidend minder mensen voor nodig. Alle recente ontslagrondes in de financiële sector hebben hiermee te maken: men kan door technologie gewoon met steeds minder mensen af.’
Het wellicht sprekendste voorbeeld hiervan is Kodak. ‘Bij het fotografiebedrijf werkten op het hoogtepunt 140.000 mensen. Nu is Instagram het nieuwe grote bedrijf voor digitale fotografie geworden. Toen het bedrijf in 2012 aan Facebook werd verkocht, werkten daar slechts dertien mensen. Die 140.000 banen zijn niet verplaatst, maar gewoon verdwenen.’

Robots

Wat overblijft zijn de topfuncties met beslissers, en de banen die echt niet verplaatst kunnen worden. Denk aan tuinmannen, koffiejuffrouwen, et cetera. Maar verder kan er steeds meer. Robots kunnen tegenwoordig al chirurgische handelingen verrichten, koeien melken en militaire vluchten uitvoeren. Veel van wat in China nu door laagbetaalde arbeiders wordt gefabriceerd, is kinderspel voor de komende generatie robots, schrijft de WRR in het rapport.

Nederland kwetsbaar

Nederland is door de grote dienstensector kwetsbaar, voegt Van Lieshout toe: ‘Daar gaan de komende jaren grote verschuivingen plaatsvinden, omdat mensen duur zijn. In Korea krijg je in restaurants een apparaatje waarop je je bestelling doorgeeft, en je krijgt een seintje wanneer het eten af is zodat je het op kunt halen aan de balie. Maar ook in zorg en onderwijs verwacht ik veel veranderingen. Grote Amerikaanse universiteiten zetten het lesmateriaal nu al op internet. Nederland zal snel volgen, en niet alleen in het hoger onderwijs. Wat er met het vrijgekomen geld gebeurt? In het ideale geval wordt het geherinvesteerd in interessante dingen zoals onderzoek of leerlingbegeleiding.’

Grote transformatie

Wanneer er grote gaten vallen in het midden van de arbeidsmarkt, hebben we een probleem, zou je zeggen. Op korte termijn zal de transformatie inderdaad pijn doen, verwacht de hoogleraar. ‘Op lange termijn komen we heus wel weer in een nieuw evenwicht terecht. 100 jaar geleden werkte meer dan de helft van de mensen in de landbouw, daar zijn we ook goed uit gekomen.’

Drie strategieën

Er zijn drie denkbare strategieën om ons goed aan te passen, zegt Van Lieshout.
1. We moeten nieuwe manieren vinden om geld te verdienen.
2. De middenklasse moet beter uitgerust worden om mee te komen. In Amerika zakt 4 op de 5 werknemers naar beneden wanneer de arbeidsmarkt polariseert, en stijgt er maar 1 naar boven. Die verdeling kan beter, bijvoorbeeld door onderwijs.
3. We kunnen het werk gaan herverdelen onder mensen. Zo voorkom je dat sommige mensen 70 uur per week werken en heel rijk worden, en er voor anderen geen werk is. Keynes sprak in 1930 al het vermoeden uit dat we rond deze tijd later zó rijk zouden zijn dat we nog maar vijftien uur per week zouden hoeven werken.

Lees het volledige onderzoek

Lees meer over:

Over Auteur

Basti Baroncini

Basti Baroncini schrijft met liefde over alle onderwerpen binnen het HR-vakgebied, maar zijn hart gaat pas écht sneller kloppen wanneer het gaat om strategie en om mensen. Sociale innovatie, duurzame inzetbaarheid, ontwikkeling & onderwijs, verandertrajecten, draagvlak, communicatie en leiderschap zijn voorbeelden van onderwerpen waar hij graag over schrijft.

Reageer