BlogAutonomie is de sleutel voor HR, maar waar is het gebleven?

0

In de afgelopen tien jaar is ons werk nogal in kwaliteit achteruitgegaan. Functies worden stressvoller, er heerst meer onzekerheid en het werk moet sneller. Zijn er dan meer ‘bad jobs’ in Nederland? Lector Jos Sanders vindt het een pijnlijke zaak en komt met oplossingsgerichte ideeën.

Ik raakte geïnspireerd door een boeiend themanummer over ongelijkheid van het Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken. Auteurs Smulders en Van den Bossche laten in dat nummer zien dat in de afgelopen tien jaar ons werk nogal in kwaliteit is achteruitgegaan. Meer ‘bad jobs’ in Nederland dus. Ik vond dat opmerkelijk, want daarmee treedt Nederland in de voetsporen van de VS en het VK waar Kalleberg (VS) en Gallie (VK) eerder al een serieuze verschraling van het werk constateerden. Tussen 2006 en 2013 werd daar steeds sneller en harder gewerkt. In meer stressvolle functies en tegen een achtergrond van meer onzekerheid en ‘slechts’ gelijkblijvende scholingsmogelijkheden en autonomie. Nederland gaat dus diezelfde kant op? Pijnlijk en verrassend, naar mijn mening.

Waar blijft die autonomie?

In Nederland zijn er meer tijdelijke en kleine banen bijgekomen, voelen banen onzekerder aan en zijn er steeds meer mensen die meerdere kleine banen combineren. Wat me echter vooral stoorde was de afname van de ervaren autonomie. Zijn we de Job Demands en Resources van Karasek dan vergeten? Autonomie is een cruciale ‘resource’? Een gebrek eraan maakt omgaan met werkdruk lastig en vergroot de kans op werkstress en burn-outklachten.

En hoe zat het ook alweer met Deci & Ryan en hun theorie van de zelfbepaling? De intrinsieke motivatie van werknemers om een taak te verrichten is groter naarmate werknemers meer autonoom mogen beslissen over hoe en wanneer ze die taak uitvoeren. Autonomie is de sleutel, maar waar blijft die autonomie? Hoe kan het dat we er steeds minder vertrouwen in hebben dat onze steeds hoger opgeleide werknemers ook zelf kunnen beslissen hoe en wanneer zij hun werk doen? We geven onszelf en elkaar blijkbaar steeds minder ruimte om zelf beslissingen te nemen en onszelf én elkaar optimaal te benutten. En dat lijkt mij toch dodelijk? In elk geval ‘geest-dodelijk’. Om te kunnen bewegen, veranderen, leren, innoveren en groeien zijn autonomie en beslisruimte hard nodig.

Waardeloze banen

De laatste maanden hield ik meerdere spreekbeurten over duurzame inzetbaarheid, leven lang leren en het belang van richting, ruimte en ruggensteun daarbij. Dat deed ik in het onderwijs, in de zorg en bijvoorbeeld ook bij de belastingdienst. Bij het benoemen van het belang van ruimte om jezelf te kunnen inzetten, benutten en ontwikkelen, sprongen bij meerdere mensen in de zaal de tranen in de ogen. Letterlijk. Ik was ontdaan. Wat doen we mekaar aan? In de afgelopen weken las ik ook een artikel over ‘bullshit banen’. Een vermakelijk stuk over banen die geen enkele waarde hebben. Bij het lezen van dit artikel en het stuk van Smulders en Van den Bossche kon ik er niet aan ontkomen dat we wel een beetje naar meer zinloos werk aan het bewegen zijn. De verkeerde kant op en daar zou ons vakgebied toch tegen in het geweer moeten komen. Toen ik eind vorige eeuw Human Resources Studies studeerde ging het over ‘de juiste mens op de juiste plek’. Een belangrijk uitgangspunt, toen en nu, maar zijn we daar eigenlijk nog wel mee bezig?

Creëer werkplekken met groeimogelijkheden

In een column die ik ooit eens voor het D’66 blad ‘Idee’ schreef over ‘onderwijsafval’ en de onderbenutting van menselijk kapitaal, deed ik aan alle lezers de oproep ‘Laat jezelf maar eens goed gebruiken’. De aanleiding voor die oproep was het hoge percentage Nederlandse werknemers dat zegt meer kennis en vaardigheden in huis te hebben dan ze kunnen gebruiken in hun werk; 35%. Die oproep deed ik vergezeld gaan van suggesties om naast jezelf te ontwikkelen ook je baan te ontwikkelen. Dat doe je door zelf ook mede je baan te creëren en ervoor te zorgen dat die baan je de ruimte biedt om je kennis en vaardigheden niet alleen goed te gebruiken maar die ook verder te ontwikkelen.

Haal nieuwe en interessante taken naar je functie en stoot ‘bullshit’ taken af (of laat die maar door een robot of een computer uitvoeren?). En zet die kennis en vaardigheden die je misschien niet meer in je eigen baan kunt gebruiken, maar nog wel wilt benutten, maar ergens anders in. Bij een andere werkgever. Of misschien wel in niet betaalde, maar wel waardevolle en zinvolle ‘arbeid’. Maar ook hier is autonomie voor nodig. Autonomie die de ‘juiste mensen’ – en dat zijn we toch allemaal – gebruiken om de voor hen juiste plek te ‘creëren’.

Inspiratie

Daar wordt trouwens ook best hard aan gewerkt. ‘Bouw je eigen baan‘ heet dat bijvoorbeeld bij de Nationale Politie. En zo zijn er veel meer mooie projecten waarin gezocht wordt naar manieren om mensen meer autonomie en ruimte te geven om hun eigen baan te bouwen, zodat leren, werken en innoveren hand in hand kunnen gaan. Bij House of Skills in de Metropoolregio Amsterdam zie ik een mooi voorbeeld in de ‘job spotter’. Een soort paskamer voor werkzoekenden waarin ze hun eigen duurzame baan op Schiphol kunnen samenstellen.

In de Arbeidsmarktmonitor UMC’s ontwikkelen TNO en FWG een strategische én activerende vorm van personeelsplanning, waarbij zorgpersoneel zich matcht aan de zorgbanen van morgen en zich dan kunnen gaan bekwamen in de ‘taken van de toekomst’. En, klein maar fijn, het Goed Werk programma in de regio Eibergen, waar tien 50-plussers van hun werkgever de ruimte krijgen om met andere 50-plussers een eigen actieplan op te stellen voor die laatste vijftien jaar. Iedereen die eraan meedoet wordt er vrolijk van en gaat goed voorbereid en gericht het gesprek aan met de werkgever over hoe ze hun werk zouden willen gaan invullen. Dat verdient opschaling.

Zoek ruimte én bied ruimte

Het is nu vakantie. Iedereen is even weg. Op zoek naar ruimte. En de meesten van u hebben waarschijnlijk zelf besloten waar de vakantie heen gaat, wie er mee gaat en wat u gaat doen. Dat voelt vast erg fijn, die ‘autonomie’. Ik hoop dat u de ruimte vindt die u zocht en dat u heerlijk uitgerust in geïnspireerd terugkeert. En ik hoop dat u samen met uw collega’s, werknemers en anderen na deze welverdiende vakantie in uw eigen en elkaars werk naar die ruimte zult blijven zoeken. Uiteraard hoort daar ook het zelf blijven bieden van ruimte bij, zodat ook uw ‘juiste mensen’ hun juiste plek behouden én zichzelf en hun werk willen blijven ontwikkelen. Zin in werk. Good Jobs. Het is u allen van harte gegund!

Lees meer over:

Over Auteur

Jos Sanders

Dr. Jos Sanders is als lector leren tijdens de beroepsloopbaan verbonden aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen, Kenniscentrum Kwaliteit van Leren. Hiernaast is hij betrokken bij House of Skills in Amsterdam, lid van de Raad van Advies van het Nationaal Platform Duurzame Inzetbaarheid en redactielid van het Tijdschrift voor HRM.

Reageer