Ethiek: Wat is een eerlijk topsalaris?

2

Wat is een eerlijk topsalaris? Ronald Jeurissen, hoogleraar bedrijfsethiek Nyenrode geeft drie criteria om deze vraag te beantwoorden.

President Obama heeft grootverdienende managers in de VS de wacht aangezegd. En van Nout Wellink, de spraakmakende president van de Nederlandsche Bank, mogen bonussen voor bankiers helemaal worden afgeschaft. Wellink vindt dat er verkeerde prikkels vanuit gaan. Liever ziet hij voor de topbankiers ‘een goed concurrerend salaris’. Daarbij denkt hij waarschijnlijk niet aan de 4,4 miljoen euro die topman Tilmant van het noodlijdende ING in 2007 nog bij elkaar harkte.

Dezelfde Wellink verklaarde ook dat hij de Balkenendenorm voor topinkomens in de publieke sector ‘idioot’ vond. Daarmee bedoelde hij idioot laag, voor alle duidelijkheid. Onze premier legt dit jaar zo’n 170 duizend euro op de keukentafel. Maar binnen de woningcorporaties alleen al turven 110 regenten hoger. Aedes, de koepel van woningcorporaties, hanteert zelf een beloningsnorm van maximaal 250 duizend euro.

Een inkomen van 4,4 miljoen voor een bankman klinkt als veel. Het is 26 keer de Balkenende-norm. Voor 170 duizend euro komt binnen de private sector anderzijds weer geen enkele topbestuurder zijn jacuzzi nog uit. Vraag dus: wat is een eerlijk topsalaris? In de bedrijfsethiek zijn er drie criteria om deze vraag te beantwoorden.

1e criterium: open en vrije salarisonderhandeling

Ten eerste is in principe elk salaris eerlijk dat in een open en vrije salarisonderhandeling is overeengekomen. Dus als commissarissen en aandeelhouders van ING het goedvonden dat meneer Tilmant 4,4 miljoen verdiende, dan zij het zo. Het probleem is alleen dat de aandeelhouders niet direct onderhandelen met de CEO over diens inkomen, terwijl de commissarissen vaak afkomstig zijn uit hetzelfde old boys network als de CEO. Wordt hier echt stevig, open en vrij onderhandeld? Ik betwijfel het en acht de topinkomens in het bedrijfsleven dan ook mede daarom vaak veel te hoog. Topbestuurders trakteren zichzelf op sigaren uit de doos van aandeelhouders en werknemers. Nu er allerwegen geroepen wordt om meer en strenger toezicht, zullen deze salarissen wel naar beneden gaan. Terecht. Hoe zit dit in de publieke sector? De macht van de toezichthoudende politieke bestuurders is hier veel groter en de topsalarissen zijn navenant veel lager. Dat hele en halve privatiseringen in de publieke sector gepaard gaan met stijgende inkomens voor de bestuurders is in dit licht echter ook begrijpelijk.

2e criterium: verdienste

Een tweede criterium voor beloningen is verdienste. Een bestuurder moet verdienen naar gelang er wordt bijgedragen aan de doelen van de organisatie. Ook moet worden gekeken naar de zwaarte van het beroep. Amerikaanse CEO’s van grote bedrijven werken gemiddeld 13 uur per dag, inclusief reistijd, en verdienen gemiddeld 300 keer meer dan hun productiekrachten, namelijk respectievelijk 8 miljoen en 27 duizend dollar. Is de verdienste van de CEO voor het bedrijf dus 300 keer groter dan die van een doorsnee medewerker? Ik denk het niet. Wellicht is de productiviteit van de functie 300 keer groter, maar dat betekent niet dat dit verschil in zijn geheel door de CEO mag worden getoucheerd. De functie van de CEO is immers afhankelijk van heel veel andere functies binnen het bedrijf, om te beginnen van zijn ‘onbetaalbare’ secretaresse.

Laten we eens heel royaal een CEO salaris berekenen. We geven drie kruisjes voor het vreselijk harde werken, drie kruisjes voor de hoge en lange opleiding en drie kruisjes voor de productiviteit – in totaal maar liefst negen keer het salaris van een modale werknemer. Negen keer modaal, dat is ongeveer 270 duizend euro. We komen in de buurt van de ‘Aedesnorm’. Een CEO die meer wil vangen mag eerst aantonen dat hij de aandeelhouders geen nummertje luchtfietsen voorspiegelt.

3e criterium: belang van de onderneming

Het derde criterium om beloningen te bepalen is het belang van de onderneming zelf. Een onderneming die veel geld neertelt voor een internationale topgun, koopt wel iets moois. Hetzelfde geldt voor de bonussen, opties et cetera. Niets is te dol, als de vennootschap er maar beter van wordt. Juist op dit punt is het nut van de topinkomens de laatste jaren heel twijfelachtig gebleken. De goedbedoelde prikkels blijken vaak de verkeerde kant op te werken. Eerlijk gezegd, het kan met die topsalarissen heel wat minder.

Lees meer over:

Over Auteur

De redactie van XpertHR Actueel zorgt er gezamenlijk voor dat u op de hoogte blijft van het laatste P&O-nieuws, de ontwikkelingen in het vakgebied en relevante jurisprudentie.

2 reacties

  1. Jan van der Zanden op

    Het belangrijkste en eigenlijk enige ter zake doende criterium voor de bepaling van een salaris wordt hier vergeten, namelijk vraag en aanbod op de arbeidsmarkt.

    Echt effectieve topmanagers zijn schaars. Als aandeelhouder en/of commissarissen dus een echte topper willen hebben, moeten ze, net als in de voetballerij, wat dieper in de buidel tasten. Dat zal overigens niet snel tot vaste salarissen veel hoger dan een miljoen leiden, omdat er voldoende geschikte kandidaten zijn die het voor een dergelijk bedrag willen doen. Maar het is zeker, dat vele uitmuntende kandidaten beslist niet voor minder dan EUR 300.000 per jaar op komen draven; want zij kunnen vrij eenvoudig een dergelijk salaris toucheren, zelfs als zij niet de CEO zijn.

    Waar nu kennelijk nog een uitdaging voor de RvC???s zit (belachelijk overigens, want zo moeilijk is dat niet), is om bij onvoldoende presteren een dergelijke verhoopte topper zonder exorbitante ontslagvergoeding te laten vertrekken. Want dat is beslist strijdig met elke marktwerking en rechtvaardigheid.

    Het bovenstaande artikel is niet helemaal van deze wereld en ontkent de keiharde principes van marktwerking. Het kan wellicht ervaren worden als onrechtvaardig dat topmanagers meer dan EUR 300.000 verdienen, maar de realiteit gebiedt dat ze dat in een vrije arbeidsmarkt gewoon waard zijn.

  2. Ethisch gezien blijft het verkeerd dat een CEO 10 tot 100 keer meer verdient dan een ‘gewone’ werkmens, dat kan u niet ontkennen. En waarom geen beperking opleggen? Als dat ons dichter bij ethisch correcte waarden en normen brengt, wat is er dan verkeerd aan? Moet ethiek wijken voor het spel van vraag en aanbod? Moet ethiek wijken voor de economie? Is ethiek net niet datgene wat ons onderscheidt van het dierenrijk, de enige grenspost tussen beschaving en de wet van de sterkste? Wat zou uit beperking van een topsalaris kunnen komen dat n?g meer verkeerd is dan hoe de situatie nu is? Bitter weinig, me dunkt, tenzij u hier een beter antwoord op heeft. De realiteit, het ‘hoe het nu is’ kan veranderen, het enige wat nodig is, is verandering zelf.