Zzp’er lijkt soms verdacht veel op dagloner

7

Het onderscheid tussen arbeid in loondienst en zelfstandige arbeid is soms flinterdun. Het gevolg is dat bedrijven (soms via moderne koppelbazen) goedkope arbeid inhuren. Werkkrachten hebben dan geen rechtsbescherming en andere standaardrechten meer.

Dat schrijft socioloog Jan Cremers in het Tijdschrift voor Arbeidsvraagstukken. Hij is verbonden aan het Amsterdams Instituut voor Arbeidstudies van de Universiteit van Amsterdam.

Voorheen was het heel simpel, zegt Cremers: ‘Je had enerzijds werknemers in loondienst en anderzijds zelfstandigen die hun diensten leverden aan bedrijven. In Nederland hebben we in de loop der tijd een duidelijke scheiding tussen beide constructies aangebracht, evenals in de meeste landen die ons omringen. Je moet dan denken aan criteria als: is er sprake van een economische afhankelijkheid, wat is de relatie tussen de twee partijen en aan wie komen de revenuen ten goede?’

Vervagend onderscheid

Maar dat klassieke onderscheid voldoet steeds minder. ‘Er is langzamerhand een groep ontstaan die qua juridische positie niet op werknemers lijkt, maar qua afhankelijkheidspositie wel. Stel dat je tegen mensen zegt: “Ga maar lekker thuis werken als zzp’er, we huren je wel in”. Wanneer zo’n persoon niets anders doet dan voor die opdrachtgever werken, kun je je afvragen hoeveel er de facto verandert. Behalve dan dat bedrijven een deel van hun risico afwentelen op het individu en die laatste ook nog eens minder aanspraak kan maken op allerlei regelingen.’

Verschillen tussen zzp’ers

Wel erkent Cremers dat niet alle zzp’ers op elkaar lijken. ‘Je hebt de 50-jarige blanke man die zich bewust is van zijn marktwaarde en beschikt over een goed netwerk. Die redt zich over het algemeen wel, hij heeft een goede machts- en onderhandelingspositie. Maar de andere helft van de zzp’ers heeft een slechtere positie, je kunt je afvragen in hoeverre hen geen rad voor ogen wordt gedraaid op deze manier.’

Concrete gevolgen

De gevolgen van deze constructie kunnen heel concreet zijn, zegt Cremers: ‘In elke sector worden in CAO-overleggen afspraken gemaakt over zaken als pensioenen, scholingsmaatregelen, arbeidsvoorwaarden, etcetera. De werkgever draagt aan die geldpotjes bij voor elk van zijn werknemers. Maar wanneer hij 60 procent van zijn personeel ontslaat en via een andere constructie weer inhuurt, raken die potjes dus leeg.’
Dat is niet van vandaag op morgen een probleem, maar op langere termijn wellicht wel. ‘Kijk naar de bijdragen voor de fondsen voor vakopleidingen, die raken ook leeg. Er is minder scholing mogelijk, en de zelfstandigen regelen het vaak ook niet voor zichzelf. In Groot-Brittannië ontstonden hierdoor in de jaren negentig zulke scholingsachterstanden, dat ze geschoolde werknemers in het buitenland moesten gaan halen. Je kunt je afvragen in wiens belang dat nu is.’

Afwentelen risico’s

Bovendien worden de risico’s van het bedrijf afgewenteld op het individu, zegt Cremers: ‘Als je ziek wordt, is er geen voorziening en als het economisch slecht gaat, moet je het ook maar zelf uitzoeken. Je ziet dat we aan de factor arbeid steeds minder uitgeven, een deel van de mensen gaat er daardoor op achteruit. Het is niet allemaal kommer en kwel, maar bij de algemene verheerlijking van zzp’ers kun je wel enkele kanttekeningen plaatsen.’

Groot-Brittannië

Die kanttekeningen plaatst men inmiddels ook in Groot-Brittannië. Daar zagen verschillende werkgevers hun eigen bedrijfstak naar de mallemoer gaan. ‘Werkgevers hebben toen zélf voor het eerst het begrip ‘schijnzelfstandigheid’ in de mond genomen. Wettelijke regelingen van Thatcher zijn toen onder Blair weer teruggedraaid. Een aantal zelfstandigen is weer in loondienst gekomen, maar helemaal de oude situatie is het niet meer geworden.’

Basti Baroncini, redacteur P&Oactueel. 

Lees meer over:

Over Auteur

De redactie van XpertHR Actueel zorgt er gezamenlijk voor dat u op de hoogte blijft van het laatste P&O-nieuws, de ontwikkelingen in het vakgebied en relevante jurisprudentie.

7 reacties

  1. hele interessante ontwikkeling waarbij je je ook kan afvragen waarom de wet- en regelgeving achter blijft op deze ontwikkeling op de (arbeids)markt die niet alleen wordt ingegeven door de vraagzijde maar zeker ook door de aanbodzijde.

  2. Sinds een ruime tijd ben ik aan het solliciteren, ben 44 jaar en heb veel ervaring in advertising. Voor vast werk wordt ik heel vaak afgewezen, voor mijn gevoel vanwege de leeftijd. Wel krijg ik aanbiedingen voor werk waarbij de opdrachtgever langdurig met me wenst samen te werken en waar de invulling van het werk full time is…maar dan zou ik wel als ZZP-er moeten werken. Naar mijn idee is dit een verkapt dienstverband. Toch kom ik dit aan de lopende band tegen en omdat ik graag snel aan de slag wil en het afgelopen jaar veel afwijzingen heb gehad, ben ik ook geneigd om hier op in te gaan. Ik weet alleen niet wat ik moet doen om niet dezelfde ‘fouten’ te maken als veel andere ZZP-ers. Misschien weet hier iemand raad?

  3. Stuk gaat helemaal uit van de werkgever die behoefte heeft aan de flexibiliteit. Wij worden als werkgever echter in toenemende mate geconfronteerd met zorgverleners, w.o. huisartsen, fysiotherapeuten en doktersassistenten die zelf niet anders willen en op deze manier zich ontworstelen aan CAO afspraken en in een markt van schaarste ongeveer kunnen vragen wat ze willen. Met name jonge professionals halen zo de eerste jaren het onderste uit de kan en stoppen er vervolgens weer mee als ze behoefte hebben aan meer zekerheid en het vangnet van sociale voorzieningen en CAO-regelingen b.v. als ze aan kinderen willen beginnen. Wettelijk weinig aan te doen maar leidt wel tot onnodige kostenstijging in de zorg en een gebrekkige betrokkenheid bij de organisatie waarvoor ze werken.

  4. Jeanette de Haas op

    @ anoniem: Een goed begin is volgens mij de site van lancelots. Ik kan geen link toevoegen, dus je moet er even op googelen.

    Check wel wat deze bedrijven je willen bieden aan tarief. Als ZZP-er heb je veel meer kosten en risico’s (bijv. het risico dat je eens een tijdje geen opdracht hebt) die moeten worden afgedekt in het tarief. Als die opdrachtgevers langdurig met je willen samenwerken tegen een laag tarief, dan zou ik je willen aanraden nog even door te zoeken naar een dienstverband. En ik ben het zeker met je eens dat de constructie die je noemt riekt naar een fictief dienstverband.

  5. Dank je Dino voor jouw antwoord. Ik ga inderdaad eens kijken in hoeverre ik me kan indekken met de tarieven en het bespreekbaar maken dat ik niet alleen voor 1 bedrijf werk om zodoende ook mijn risico te spreiden. Mochten de betreffende bedrijven hier problemen mee hebben, dan kunnen ze me alsnog een dienstverband aanbieden ???f een ander zoeken. Ik blijf het een lastige keus vinden, maar besef ook dat er momenteel weinig andere opties voor handen zijn helaas.

  6. Verantwoord HR advies op

    En wat te bedenken voor de opdrachtgevers c.q.werkgevers die de zzp’ers aan het werk hebben. Bij vaststelling van “schijnzelfstandigheid” kunnen er naheffingen door de Belastingdienst worden opgelegd, omdat degene dan achteraf toch als werknemer bestempeld wordt.
    Mocht de zzp’er een nationaliteit bezitten die niet vrij mag werken op de Nederlandse arbeidsmarkt, dan kunnen de gevolgen voor de opdrachtgever c.q. werkgever nog veel groter zijn. De arbeidsinspectie controleert hier actief op en de boetes die kunnen worden opgelegd bij schijnzelfstandigheid (van illegale werknemers) liegen er niet om.

  7. Ik zie ook de vervaging tussen loondienst en ondernemerschap. Dat blijkt ook uit de groei van het aantal hybride ondernemers, die zowel part-time baan hebben als een eigen bedrijfje. Nu zo’n 12% vh aantal ZZP’ers.Dat is voor sommigen the best of both worlds.