Ethiek: Oneerlijk voor een goed doel?

0

Naar aanleiding van de beslissing van minister Ter Horst om een voorgedragen blanke man niet te benoemen als korpschef van de politie Zuid-Holland, staat het thema ‘positieve discriminatie’ weer volop in de aandacht, ook al is de beslissing inmiddels weer teruggedraaid.

Positieve discriminatie is het planmatig bevoordelen van een bepaalde categorie mensen bij benoemingen, met het doel om de sociaal-economische achterstand van die categorie te verminderen. Wanneer we kijken hoe weinig vrouwen in Nederland topfuncties bekleden, weten we waar we het over hebben. Volgens headhuntersbureau Woman Capital is nog geen 5 procent van de bestuurders van Nederlandse ondernemingen vrouw. De FNV is daarom voor een wettelijk quotum: ‘In 2012 moeten vrouwen veertig procent van de topfuncties bekleden’, stelt FNV-voorvrouw Jongerius.

Iedereen heeft gelijk

Het debat over positieve discriminatie wordt op heftige wijze gevoerd, met goede argumenten voor en tegen. Volgens mij hebben we hier te maken met een morele impasse: een moreel dilemma waarbij de voors en tegens elkaar in evenwicht houden, zodat er geen eenduidige oplossing uit kan komen. Eigenlijk heeft iedereen gelijk.

Positieve discriminatie strandt uiteindelijk in een impasse tussen gevolgenethiek en beginselethiek. Gevolgenethiek stelt dat je moet doen wat overall het beste effect heeft, voor alle betrokkenen. Natuurlijk is het goed als er meer vrouwen in hogere functies komen, dus moet dat het doel zijn. Desnoods mag je het afdwingen met een quotum. Er zijn wel nadelen, maar die wegen niet op tegen de voordelen. Een belangrijk nadeel van positieve discriminatie is dat het in individuele gevallen oneerlijk is, want je neemt niet de kandidaat met de beste papieren. Die heeft dan helaas pech, in deze benadering.

Beginselethiek

De beginselethiek zet juist op dát punt aan. Beginselethiek stelt dat ethiek een kwestie is van een aantal morele normen die in zichzelf goed zijn. Bijvoorbeeld het beginsel dat je eerlijk moet zijn, of dat je niet moet liegen. Aan die beginselen moet je zoveel mogelijk vast houden. Welnu, het is gewoon heel oneerlijk om niet de beste kandidaat te benoemen. Benoemingen moeten eerst en vooral eerlijk verlopen. Als dat betekent dat telkens een blanke man wordt benoemt, dan zij dat maar zo. Het is zuur voor vrouwen dat zij keer op keer niet de beste kandidaat blijken te zijn. Maar je mag nu eenmaal niet om maatschappelijke redenen oneerlijk gaan doen bij benoemingen. Zelfs al is het nog zo’n goede reden.

Vanaf deze twee openingszetten ontspint het debat zich in allerlei richtingen, met sub-argumenten en tegenargumenten, maar die voegen weinig toe aan het hoofddilemma: mag je oneerlijk zijn voor een goed doel? Bekend is het argument van de voorstanders dat positieve discriminatie een paardenmiddel is, dat tóch nodig is om een mentaliteitsverandering te forceren in het blanke mannenbolwerk. De tegenstanders stellen graag dat iemand die haar baan dankt aan positieve discriminatie, daar altijd een stigma van zal dragen. Enzovoort.

Volksaard

Hoe een samenleving beslist binnen dit dilemma hangt volgens mij sterk af van de nationale cultuur, de volksaard. Nederlanders zijn individualistisch, dat blijkt uit talloze onderzoeken. En in een individualistische cultuur willen veel mensen geen positieve discriminatie, omdat ze vinden dat iedereen zichzelf moet bewijzen. 

Ons rest dan nog de weg van de positieve actie. Dat is het nemen van maatregelen om de sociaal-economische positie van bijvoorbeeld vrouwen te verbeteren op alle denkbare effectieve manieren, maar niet met voorkeursbehandeling. Betaalbare kinderopvang, goede scouting en coaching van vrouwelijk toptalent, bewustwording. Bedrijven moeten de ‘business case’ van meer vrouwen in de leiding gaan begrijpen. In mijn vak bedrijfsethiek op Nyenrode ben ik maar begonnen met een les over ‘kinderen krijgen voor managers’. En ik heb ervoor gezorgd dat vier mannen dit voorbereiden. Toch nog discriminatie eigenlijk.

Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someone
Lees meer over:

Over Auteur

Redactie XpertHR Actueel

De redactie van XpertHR Actueel zorgt er gezamenlijk voor dat jij op de hoogte blijft van het laatste P&O-nieuws, de ontwikkelingen in het vakgebied en relevante jurisprudentie.

Reageer