CAO-overleggen zitten muurvast

0

Er worden opvallend weinig nieuwe CAO’s afgesloten in Nederland, terwijl de oude wel aflopen. Wat is er aan de hand in polderland?

In de maand januari zijn erg weinig CAO’s afgesloten. Er verliepen 169 akkoorden, terwijl over slechts 14 een nieuw akkoord is bereikt. Van de 550 CAO’s die in 2011 afliepen, waren er op 31 december 150 nog niet vernieuwd. Over heel 2012 moeten 483 cao’s vernieuwd worden, volgens cijfers van de AWVN.

Moeilijke CAO-onderhandelingen

Volgens hoogleraar Ton Wilthagen, hoogleraar aan de Universiteit van Tilburg, zijn er vijf oorzaken te geven.

  1. Door de crisis komt een financiële druk op CAO’s te liggen. Het is nu lastiger om te onderhandelen dan wanneer de bomen tot in de hemel groeien.
  2. Op sommige dossiers (zoals de pensioenen) heerst onrust. Natuurlijk zijn het professionals, maar de onenigheid heeft wel degelijk invloed op de onderlinge sfeer tussen de onderhandelingspartners. Ze vinden elkaar nu toch even minder aardig.
  3. De sfeer in de vakbeweging is verre van optimaal, door recente interne spanningen.
  4. De vakbonden gebruiken een nieuwe strategie: organizing. In plaats van kopjes koffie drinken en dossiers doornemen met de werkgevers, gaan ze de straat op. Die activistische stijl zie je nu bijvoorbeeld bij de schoonmakers. Vroeger werd het CAO-overleg keurig gecoördineerd; door de activistische aanpak komt het gesprek wel onder druk te staan.
  5. De arbeidsmarkt wordt diverser door onder meer ZZP’ers en arbeidsmigratie. Je kunt wel CAO-afspraken maken, maar die gelden lang niet meer voor de hele arbeidsmarkt.

Crisis is eigenlijk structureel

Soms hoor je de gedachte dat wanneer de crisis over is, de onderhandelingen wel weer makkelijker zullen gaan. Maar dat is niet waar, zegt Wilthagen: ‘Wat we nu een crisis noemen, is eigenlijk een structurele verandering van de economie. We denken dat na de regen de zonneschijn weer komt, maar het is werkelijk maar de vraag of die dag ooit nog komt. De globalisering dwingt ons om structureel te kijken naar loonkosten en pensioenen.’

Onverantwoorde opstelling

In hoeverre stellen de vakbonden en werkgeversorganisaties zich ook onverantwoordelijk op? De nullijn van Wientjes werd immers niet overal even goed ontvangen.
Wilthagen wijst naar beide partijen: ‘Werkgevers zijn steeds minder bereid om mee te denken en leunen veel te veel achterover. Ze denken dat het gelijk wel hun kant op komt en daardoor maken ze weinig gebaren naar de vakbonden. Ze gaan er echt vanuit dat de vakbond steeds meer aan kracht inboet. De vakbonden daarentegen hebben moeite om met de huidige tijd mee te gaan. Ze blijven hangen in oude mantra’s (de pensioenen moeten op het oude niveau blijven). De beide opstellingen leiden tot een impasse aan de onderhandelingstafel.’

Een oplossing?

Toch zullen die CAO’s weer ververst moeten worden. Hoe kunnen de onderhandelingen vlot getrokken worden? Wilthagen geeft twee richtingen aan:

  1. Er moet een wisseling van generaties komen. Bestuurders (aan beide kanten) hebben te starre denkbeelden. Dertigers zouden bijvoorbeeld veel beter in staat zijn om over hun eigen schaduw heen te springen.
  2. Er moet een nieuw groot sociaal akkoord komen: een soort Wassenaar II. Vroeger baanden dat soort nationale akkoorden de weg voor alle kleine CAO-akkoorden. Mijn stelling is dat een allesomvattend en vernieuwend akkoord uiteindelijk richtinggevend kan zijn voor alle andere onderhandelingen in de polder. Wat we vooralsnog missen is iemand met veel nationaal gezag die die kar wil trekken.

Basti Baroncini, redacteur P&Oactueel.

Lees meer over:

Over Auteur

De redactie van XpertHR Actueel zorgt er gezamenlijk voor dat u op de hoogte blijft van het laatste P&O-nieuws, de ontwikkelingen in het vakgebied en relevante jurisprudentie.