BlogOverheidswerkgevers: van strafontslag naar ontslag op staande voet

0

Een gemeentemedewerker steelt een telefoon. Een opsporingsambtenaar vertelt een ondernemer dat op korte termijn een bouwcontrole zal plaatsvinden. En een gemeentemedewerker gebruikt een dienstauto privé. Dit zijn allemaal redenen voor strafontslag. Na de normalisering bestaat het strafontslag niet meer en moeten overheidswerkgevers op staande voet ontslaan. Lees hier de overeenkomsten en verschillen met het strafontslag.

Het ontslag op staande voet

Een ontslag op staande voet is een bijzondere vorm van ontslag: er komt geen rechter aan te pas en het ontslag gaat direct in. De ontslagen werknemer heeft geen recht op een transitievergoeding en krijgt ook geen werkloosheidsuitkering. Daarom kan een ontslag op staande voet alleen in bijzondere gevallen en gelden specifieke eisen. Een ontslag op staande voet is alleen geldig als er sprake is van een dringende reden, als er onverwijld is opgezegd en als de reden van het ontslag onverwijld aan de werknemer is meegedeeld.

Onverwijld

Het ontslag op staande voet is alleen geldig als het direct is gegeven. Een werkgever die vermoedt dat zich een dringende reden voordoet, moet spoedig handelen. De werkgever zal op korte termijn moeten onderzoeken of zijn vermoeden van een dringende reden juist is. Hij mag enige tijd nemen voor het verrichten van onderzoek, het horen van de werknemer en het inwinnen van juridisch advies. Staat de dringende reden na die stappen aantoonbaar vast, zal hij over moeten gaan tot het verlenen van ontslag op staande voet onder mededeling van de reden van het ontslag.

Een strafontslag hoeft niet onverwijld te gebeuren. Het is uiteraard zaak niet eindeloos te wachten met het nemen van een besluit over een strafmaat als de werkgever wangedrag ter ore komt. Als een werkgever te lang wacht tussen ontdekking van het wangedrag en het nemen van een disciplinaire maatregel als ontslag, kan de rechter oordelen dat de oplegging van de straf van ontslag niet evenredig is aan het plichtsverzuim.

Een voorbeeld is een overheidswerkgever die negen maanden wachtte met het opleggen van een strafontslag nadat naar boven was gekomen dat de ambtenaar iemand had mishandeld en een ander had bedreigd. De rechtbank vond het gegeven strafontslag door het tijdsverloop onevenredig aan het plichtsverzuim. Ook voor de overheidswerkgever is voortvarend handelen dus belangrijk. De onverwijldheidseisen zoals bij een ontslag op staande voet gelden bij een strafontslag echter niet.


  • Hoe kunnen overheidsorganisaties en ambtenaren zich voorbereiden op de normalisering en wat zijn de belangrijkste verschillen?

    Download de whitepaper

     

Toerekening / verwijtbaarheid

Een ontslag op staande voet kan ook als er geen sprake is van verwijtbaarheid, als de gedraging de werknemer dus niet kan worden toegerekend. Als het wangedrag door een werknemer bijvoorbeeld is begaan onder invloed van een alcoholprobleem of waanvoorstellingen, kan een ontslag op staande voet alsnog geldig zijn. Een strafontslag echter kan alleen als het gedrag toerekenbaar is aan de ambtenaar. Dat houdt in dat de ambtenaar de ontoelaatbaarheid van zijn gedrag heeft kunnen inzien en daarnaar heeft kunnen handelen. Het ten onrechte in privé gebruikmaken van een dienstauto was daarom niet toerekenbaar aan een ambtenaar die leed aan een obsessief compulsieve persoonlijkheidsstoornis en niet het besef had dat hij de grenzen van het toelaatbare had overschreden.

Plichtsverzuim / dringende reden

Ontslag op staande voet kan bij een dringende reden voor de werkgever om het dienstverband op korte termijn te beëindigen. In het Burgerlijk Wetboek is in artikel 7:678 BW een aantal redenen opgesomd die voor de werkgever aanleiding kunnen zijn om ontslag te geven. Diefstal wordt genoemd, het schenden van een geheimhoudingsverplichting, dronkenschap, mishandeling of het misleiden van de werkgever bij de sollicitatie. Het is geen complete opsomming: ook andere redenen kunnen een ontslag op staande voet rechtvaardigen.

Een strafontslag kan als de ambtenaar ernstig plichtsverzuim heeft gepleegd. Van plichtsverzuim is sprake als de ambtenaar iets doet wat een goed ambtenaar in gelijke omstandigheden juist had moeten nalaten. Afhankelijk van de ernst, duur en omvang van het plichtsverzuim kan de straf van ontslag passend zijn. De dringende redenen die in artikel 7:678 BW staan opgesomd leveren ook ernstig plichtsverzuim op wat een strafontslag kan rechtvaardigen.


  • Ambtenaren krijgen vanaf 2020 grotendeels dezelfde rechten als werknemers in het bedrijfsleven. Met deze checklist bereidt u zich voor!

    Download de poster

     

Zienswijze en horen

Er is geen wettelijke verplichting om de werknemer te horen vóór het ontslag op staande voet. In de literatuur en jurisprudentie is men er het echter over eens dat een werkgever bij de voorbereiding van een besluit tot ontslag ook rekening moet houden met het beginsel van hoor en wederhoor. Bovendien geldt dat de werkgever een compleet beeld heeft van wat er heeft afgespeeld, als hij ook de werknemer in de gelegenheid heeft gesteld zijn verhaal te doen.

Ook bij een strafontslag geldt het beginsel van hoor en wederhoor, waardoor de overheidswerkgever er in de onderzoeksfase al verstandig aan doet de ambtenaar te horen. De toepasselijkheid van de Algemene wet bestuursrecht brengt daarna mee dat hij eerst een voornemen daartoe naar de ambtenaar moet sturen, voordat hij een besluit tot strafontslag neemt. De ambtenaar kan zijn zienswijze geven op het voorgenomen besluit, en daarna pas een definitief besluit tot ontslag nemen.

Werkloosheidsuitkering

De Werkloosheidswet is nu al (dus voor de normalisering) op zowel ambtenaren als werknemers van toepassing. Voor zowel de ambtenaar als de werknemer geldt dat hij geen werkloosheidsuitkering krijgt als hij verwijtbaar werkloos is geworden. Dat geldt als er aan zijn ontslag een dringende reden (als in artikel 7:678 BW) ten grondslag ligt en men hem daarvan kan verwijten. Deze maatstaf betekent dat zowel de ambtenaar als de werknemer na een geldig ontslag op staande voet of strafontslag in beginsel geen WW-uitkering krijgt.

Ontslag op staande voet in plaats van strafontslag?

Zoals blijkt verschillen de eisen die aan een ontslag op staande voet worden gesteld op diverse punten van een strafontslag. Het belangrijkste verschil is wel dat het ontslag op staande voet onverwijld moet worden gegeven. Dat is een eis die bij een strafontslag niet geldt. Overheidswerkgevers zijn nu niet gewend om met de voor een ontslag op staande voet vereiste spoed te handelen. Het is dus opletten geblazen voor de overheidswerkgever die na de normalisering een ontslag op staande voet wil geven.

Mocht er te veel tijd zijn gepasseerd om nog een ontslag op staande voet te kunnen geven, kan een overheidswerkgever nog naar de rechter en ontbinding vragen vanwege (ernstig) verwijtbaar handelen. Ook dat is een ontslaggrond die overheidswerkgevers kunnen toepassen als een medewerker wangedrag vertoont. De rechter zal dan de afweging maken of het om verwijtbaar handelen gaat en het ontbinding van de arbeidsovereenkomst rechtvaardigt.

Overzicht verschillen

Lees meer over:

Over Auteur

Marije Schneider

Marije Schneider is jurist arbeids- en ambtenarenrecht. Zij begeleidt overheidsorganisaties bij de voorbereiding op de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren. Marije is naast advocaat ook docent bij de Universiteit Leiden.

Reageer