‘Werkgevers: houd u ook bezig met mensenrechten’

1

Mensenrechten zijn niet alleen een taak voor de overheid, ook voor werkgevers is een taak weggelegd.

Dat zei SER-voorzitter Alexander Rinnooy Kan onlangs tijdens de Haagse Cleveringabijeenkomst van de Universiteit Leiden.

Rinnooy Kan gaf in zijn lezing een paar voorbeelden van fundamentele arbeidsnormen: ‘Het verbod op discriminatie in beroep, de vrijheid van vakvereniging en het daarbij behorende recht op vrije onderhandelingen, het verbod op dwangarbeid en het verbod op kinderarbeid.’

Arbeidsrechten

Bij arbeidsrechten gaat het om de relatie tussen werknemer en werkgever. ‘Welke verantwoordelijkheid bestaat er voor ondernemingen als derde partij (naast de staat en de burger)? Dat is op zich zelf al een complexe vraag. Maar hij wordt nog complexer als we bedenken dat het vaak niet alleen gaat om de onderneming zelf. Het gaat steeds vaker ook om de verantwoordelijkheid van ondernemingen voor hun dochterbedrijven en toeleveranciers, waarbij die zich vaak ook in een ander land bevinden.’

Internationale vastlegging

Voor het eerst zijn er wereldwijde afspraken gemaakt over arbeidsrechten. De VN mensenrechtenraad heeft afgelopen zomer de zogeheten Guiding principles on Business and Human Rights aangenomen. De Raad buigt zich al langer over de vraag wat van ondernemingen ten aanzien van mensenrechten kan worden verwacht. De vraag werd actueler sinds de globalisering van de jaren negentig. Er zijn inmiddels 80.000 multinationale ondernemingen. Die hebben ook een veelvoud van internationale toeleveranciers en vaak lange toeleveringsketens. Het Amerikaanse Walmart bijvoorbeeld, heeft meer dan 100.000 toeleveranciers wereldwijd.

Normen

De Amerikaanse hoogleraar Ruggie probeerde de verantwoordelijkheid voor mensenrechten te verdelen tussen staten, burgers en bedrijven.

  1. De plicht van de staat om bescherming te bieden tegen mensenrechtenovertredingen door derde partijen, waaronder ondernemingen (protect);
  2. De verantwoordelijkheid van bedrijven om mensenrechten te respecteren (respect);
  3. De noodzaak van meer effectieve toegang tot klachten- en beroepsmechanismen tegen vermeende mensenrechtenschendingen door bedrijven (remedy).

Verantwoordelijkheid in toeleveringsketen

Maar hoever reikt nu precies die verantwoordelijkheid van bedrijven? Alexander Rinnooy Kan: ‘Zijn bedrijven bijvoorbeeld verantwoordelijk voor de mensenrechtenschendingen in het Grote Merengebied in Afrika waar grondstoffen worden gedolven? Volgens Ruggie worden bedrijven geacht inbreuken op de mensenrechten van derden te voorkomen en misstanden aan te pakken. Het gaat daarbij niet alleen om de eigen activiteiten, maar ook om het voorkomen van gevolgen door toedoen van leveranciers en andere zakelijke relaties. Zelfs als het bedrijf dus zelf niet bijdraagt aan een misstand.’
Om aan deze verantwoordelijkheid te voldoen moeten bedrijven een beleid ontwikkelen om mensenrechten te waarborgen. ‘Dit houdt in dat bedrijven de risico’s op misstanden van hun eigen handelen of die van gelieerde anderen in kaart brengen, daar acties op ondernemen en communiceren hoe ze de mogelijke misstanden zullen tegengaan. De acties die het bedrijf ten aanzien van zakelijke relaties wordt geacht te ondernemen hangen o.a. af van de invloed die het bedrijf kan uitoefenen, de mate waarin de relatie cruciaal is voor de onderneming, de ernst van de misstand en de vraag of de misstand wordt weggenomen als het bedrijf de zakelijke relatie beëindigt. Ruggie koppelt de verantwoordelijkheid van bedrijven om inbreuken op de mensenrechten van derden te voorkomen dus aan hun daadwerkelijke activiteiten en relaties en hij vraagt van bedrijven hiervoor een actieve houding.’

Nederland

Global Compact Nederland heeft vorig jaar een gids opgesteld waarmee bedrijven met dit thema aan de slag kunnen: How to do business with respect for human rights. A guidance tool for companies. Deze gids berust op de praktijkervaringen van tien grote Nederlandse multinationals die bij het Global Compact netwerk zijn aangesloten. Voor elk van de stappen in het due diligence proces doet de gids gedetailleerde aanbevelingen, geeft het voorbeelden hoe bedrijven te werk kunnen gaan, wat ze moeten vermijden en is er speciale aandacht voor de implementatie in het mkb. 

Lees meer over:

Over Auteur

De redactie van XpertHR Actueel zorgt er gezamenlijk voor dat u op de hoogte blijft van het laatste P&O-nieuws, de ontwikkelingen in het vakgebied en relevante jurisprudentie.

1 reactie

  1. En vergeet vooral het recht van vrije meningsuiting niet. Werkgevers – vooral grote werkgever die beter zouden moeten weten! – zijn bepaald niet happig op medewerkers die hun mening in kranten, tijdschriften of internet ventileren. Censuur van werkgeverszijde is aan de orde van de dag. Dat mag ook wel eens aan de kaak worden gesteld. Want het recht van vrije meningsuiting heeft ook horizontale werking, dat wil zeggen, geldt niet alleen voor de verhouding burger – overheid, maar ook in de verhouding werkgever – werknemer. En natuurlijk: er zijn grenzen, maar censuur vooraf (!) is verboden, maar daar trekken werkgevers zich – zoals gezegd – in de praktijk maar weinig van aan.